مردی به زنش بگوید : (تو بر من حرام باشي) آیا طلاق واقع می شود؟

اگر مردي به همسرش بگويد: تو بر من حرام باشي، آيا اين سخن طلاق محسوب مي شود؟

الحمدلله،

اگر مردي زنش را بر خود حرام کند، علما درباره حکم آن اختلاف نظر دارند؛ بعضي فرمودند: حکم ظهار را دارد، و بعضي فرمودند: موجب طلاق است.

و قول راجح آنست که: اگر مرد با گفتن آن سخن قصد و نيت طلاق را داشته باشد، طلاق روي مي دهد، و اگر قصد و نيت ظهار را داشته باشد حکم به ظهار مي گردد، و اگر قصد قسم را داشته حکم به سوگند داده مي شود و بايد کفاره سوگند بدهد، پس بطور کلي حکم چنين سخني بستگي به نيت و قصد مرد در وقت تلفظ آن دارد.

و اگر نيت و قصد هيچکدام از آن سه مورد را نکرده باشد، باز بر مرد لازمست که کفاره سوگند بدهد، و اين مذهب شافعي رحمه الله است.

و دليل اين حکم آنست چون اين لفظ (تو بر من حرام باشي) مي تواند هم طلاق باشد و هم ظهار و يا صرفا سوگند باشد، لذا براي تشخيص يکي از اين سه حالت بايد به نيت و قصد گوينده از آن لفظ مراجعه کنيم، چون پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمودند: «إنما الأعمال بالنيات وإنما لكل امرئ ما نوى... الحديث». بخاري (1) ومسلم (1907).

يعني: اعمال به نيت ها بستگي دارند و با هر كس مطابق نيتش رفتار مي شود.. تا آخر حديث.

و از ابن عباس روايت شده که گفت: «إِذَا حَرَّمَ الرَّجُلُ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ، فَهِيَ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا».

يعني: هرگاه مرد همسرش را (برخود) حرام نمايد؛ سوگند بشمار مي آيد؛ که کفاره اش بايد ادا کند. بخاري (4911) ومسلم (1473).

و ظهار يعني: هر کس به همسرش بگويد : تو براي من مانند پشت مادرم هستي به اين شخص مظاهر (ظهارکننده) گفته مي‌شود و همسرش بر او حرام مي‌گردد و نبايد با او همستر شود و يا به چيزي از او لذت ببرد تا وقتي که کفاره دهد، و کفاره آن عبارتست از: بايد دو ماه پياپي و بدون فاصله روزه بگيرد، پيش از آنکه شوهر و همسر باهم همبستر شوند، اگر هم نتوانست بايد شصت نفر فقير را خوراک بدهد.

علامه ابن عثيمين رحمه الله در توضيح اين لفظ مي گويد: «اگر کسي بگويد: فرق بين اين سه مورد يعني طلاق و ظهار و سوگند چيست؟ مي گوئيم فرق بين آنها چنين است:

حالت اول: در سوگند، مرد نيت طلاق نکرده، بلکه نيت منع کردن (زنش از چيزي) کرده؛ حال چه بصورت معلق باشد يا تشويق به انجام کاري، مثلا مرد به زنش بگويد: اگر فلان کاري را بکني تو بر من حرام باشي، و اين معلق است. در اينجا مرد قصدش طلاق زن نيست بلکه هدفش آنست که زنش را از چيزي منع کند.

و همينطور در گفتن لفظ : تو بر من حرام باشي، قصد مرد اينست که زنش را از چيزي منع کند، پس مي گوئيم: اين سخن سوگند است، به دليل فرموده الله تعالي: «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاةَ أَزْوَاجِكَ .. قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ» يعني: « اى پيامبر! چرا چيزى را که خدا بر تو حلال کرده بخاطر جلب رضايت همسرانت بر خود حرام مى‏کنى؟! – تا آنجا که مي فرمايد: خداوند راه گشودن سوگندهايتان را (در اين گونه موارد) روشن ساخته است». (تحريم 1-2).

 آنجا که مي فرمايد: « مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ » کلمه "ما" اسم موصول و مفيد عموم است، پس شامل همسر و کنيز و طعام و شراب و لباس است، لذا حکم اين حکم سوگند است. ابن عباس رضي الله عنه هم گفته: «إذا قال لزوجته : أنت علي حرام فهي يمين يكفرها» «اگر مرد به همسرش بگويد: تو بر من حرام باشي، اين سوگند است و بايد کفاره آنرا بدهد». و استدلال آن به آيه ظاهر است.

حالت دوم: مرد (از گفتن آن سخن) اراده طلاق کرده باشد، و با گفتن اينکه: تو بر من حرام باشي نيت کرده (او را طلاق دهد)، يعني: با گفتن آن لفظ قصد و اراده جداي از زنش را کرده، پس اين طلاق محسوب مي شود، زيرا گفتن آن لفظ (با اين نيت) بعنوان لفظ طلاق معتبر است، و پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمودند: «إنما الأعمال بالنيات وإنما لكل امرئ ما نوى » يعني: اعمال به نيت ها بستگي دارند و با هر كس مطابق نيتش رفتار مي شود.

حالت سوم: (مرد با گفتن آن لفظ) اراده ظهار کرده باشد، و ظهار يعني مرد مي خواهد (نزديکي) زن بر او حرام گردد، بر همين مبنا بعضي از اهل علم گفتند: (لفظ تو بر من حرام باشي) ظهار محسوب نمي شود چون آن لفظ، لفظ ظهار نيست، و بعضي از علماء گفتند: ظهار است، زيرا منظور سخن ظهار کننده وقتي که به همسرش مي گويد: (تو براي من مانند پشت مادرم هستي) اين سخن معنايي جز اينکه (نزديکي) تو حرام باشد را ندارد، اما (او با گفتن آن لفظ مخصوص) خواسته زنش را به بالاترين درجه تحريم يعني پشت مادرش تشبيه کند، زيرا مادرش بر هرکس ديگري بر او حرام است، پس آن سخن هم ظهار است»."الشرح الممتع" (5/476).

در انتهاء مبحث لازم به تذکر است مرد بايد مراقب الفاظي باشد که بر زبان جاري ميکند، تا دچار ترديد و تشويش نشود، و مبادا ميثاق و پيوند زناشويي دچار گسستگي گردد.

والله اعلم

وصلى الله على نبينا محمد وعلى اله وصحبه وسلم

سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com