دليل این که زنان بعد از وفات شوهرانشان عده می گذارنند چیست؟ اگر برای این است که مشخص شود زن حامله است یا خير؟ چرا چهار ماه وده روز فرض شده که در این مدت، زن حق ازدواج، بیرون رفتن از خانه و آراستن خود را ندارد؟

با این که علم پزشکی در بیست و چهار ساعت می تواند مشخص کند كه زن حامله است یا خير؛ رأی جناب عالی در این مورد چیست؟

الحمدلله،

خداوند به خاطر حکمت های زیادی گذراندن عده را برای زنان مقرر کرده است، علّامه ابن قیّم رحمۀ الله علیه در کتابش اعلام الموقعین (2/85) به این حکمت ها اشاره کرده است و آنچه او در اين زمينه گفته کفایت می کند. او می گوید: مقرر شدن عده چند حکمت دارد:

از آن جمله این که با گذراندن عده، رحم پاک می شود و مشخص می شود که زن حامله است یا نه، و این گونه گذراندن عده مانع از اختلاط نطفه ي دو مرد در رحم يك زن می شود که با اختلاط نطفه در نسب افراد، اختلاط پيش می آید و نسبها فاسد می شوند، و فساد نسب چیزی است که شریعت و حکمت از آن جلو گیری می نماید.

 از آن جمله یکی این که: تقدیر و بزرگداشت و اهمیت دادن به عقد نكاح و اظهار کرامت براي آن.

 یکی ديگر از حكمتهاي گذراندن عده اين است که زمان  رجوع و بازگشتِ شوهر به زنی که طلاق داده شده طولانی می شود و شاید شوهر پشیمان شود و بر گردد. بنابراین زمانی در نظر گرفته شده که او بتواند بازگردد.

از جمله: ادای حق شوهر است و اظهار اینکه فقدان شوهر تأثیر دارد که این تأثیر با عدم خود آرایی زن اظهار می شود. بنابراین خداوند به سوگ نشستن برای شوهر را بیش از مدتی قرار داده که در آن برای پدر و فرزند به سوگ نشسته می شود.

 از جمله: احتیاط برای ادای حق شوهر و در نظر داشتن مصلحت زن و حق فرزند، و ادای حقی که خداوند واجب کرده است. پس در گذراندن عده، ادای چهار  حق است:

1-     احتياط در حق شوهر 2- در نظر گرفتن مصلحت زن 3- حق فرزند و ثبوت نسبش براي پدر 4- حق الهي

 بنابراين شريعت اسلامي مرگ شوهر را به منزله آميزش با همسر قرار داده است (يعني هرگاه شوهر بعد از نكاح و قبل از زفاف بميرد، از نظر شرعي مهر كامل به زوجه تعلق مي گيرد، و زوجه بايد عده بگذراند )؛ زيرا مدت نكاح، تمام عمر و زندگي است. وهمچنین موت زوجه بجای دخول قرار داده شده در تحریم ربیبه(دختر زن از شوهر ديگر)،یعنی هر گاه پس از عقد و قبل از آمیزش، زوجه وفات شد در این صورت ربیبه بر زوج حرام میگردد نزد بعضی از صحابه و تابعین.  ومذهب زيد بن ثابت رضي الله عنه و امام احمد در یکی از دو روایت نیز همین است .

پس تنها منظور از گذراندن عده، تشخيص حاملگي یا عدم حاملگي نیست. بلكه اهداف و حكمتهاي ديگري در اين كار وجود دارد.

وبا لله التوفیق،وصلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه وسلم 

فتاوای انجمن دائم پژوهشهای علمی و افتا (20/408) 

IslamPP.Com